Học tập phục vụ cộng đồng (HTPVCĐ) là một cách tiếp cận được quan tâm trong giáo dục đại học nhờ khả năng gắn kết tri thức học thuật với trải nghiệm xã hội của người học. Trong các nghiên cứu hiện nay, phản tư thường được xem là thành tố cốt lõi của HTPVCĐ, song chủ yếu được tiếp cận như một kỹ thuật hỗ trợ học tập. Bài viết này nhằm làm rõ bản chất nhận thức luận của phản tư và phân tích phản tư như một quá trình kiến tạo tri thức lý luận trong dạy học môn Chủ nghĩa xã hội khoa học. Nghiên cứu được thực hiện bằng phương pháp tổng quan có hệ thống kết hợp với phân tích lý luận các công trình tiêu biểu về HTPVCĐ và giáo dục trải nghiệm. Kết quả nghiên cứu cho thấy phản tư có thể được hiểu như một quá trình nhận thức biện chứng, trong đó người học đi từ việc nhận diện các hiện tượng xã hội nảy sinh trong hoạt động phục vụ cộng đồng đến khái quát bản chất và hình thành tri thức lý luận. Cách tiếp cận này góp phần làm sâu sắc nền tảng lý luận của HTPVCĐ và cung cấp cơ sở khoa học cho việc tổ chức dạy học môn Chủ nghĩa xã hội khoa học theo hướng gắn lý luận với thực tiễn.